Okumak istediğiniz konuya ulaşmak için lütfen yazının üzerine tıklayınız.

 

Ahmet Avni Konuk ÖNSÖZÜ

1.Kısım: VÜCÛD
2.Kısım: YOKLUK
3.Kısım: İZÂFÎ VÜCÛD
4.Kısım: VÜCÛD TECELLİLERİ
5.Kısım:TAAYYÜNSÜZLÜK MERTEBESİ,AHADİYYET MERTEBESİ
6.Kısım: İLK TAAYYÜN MERTEBESİ, VAHDET MERTEBESİ
7.Kısım: İKİNCİ TAAYYÜN MERTEBESİ, VÂHİDİYYET MERTEBESİ
8.Kısım Birinci Ek:  SIFÂTLAR ve İSİMLER
8.Kısım İkinci Ek: A’YÂN-I SÂBİTE YAPILMIŞ DEĞİLDİR
8.Kısım Üçüncü Ek: YAPILMAMIŞ İSTİ’DÂD VE KABİLİYET
8.Kısım Dördüncü Ek: İLİM MA’LÛMA TÂBİ’DİR
8.Kısım Beşinci Ek: KAZÂ VE KADER
9.Kısım: RUHLAR MERTEBESİ
9.Kısım Birinci Ek: MELÂİKE-İ KİRÂM’IN HAKÎKATİ
9.Kısım İkinci Ek: İBLÎS’İN HAKİKATİ
9.Kısım Üçüncü Ek: ÂDEM VE HAVVÂ’NIN HAKİKATİ
10.Kısım: MİSÂL ÂLEMİ MERTEBESİ
11.Kısım: ŞEHÂDET MERTEBESİ
11.Kısım Birinci Ek: CEVHER VE ARAZ
11.Kısım İkinci Ek: BENZER YENİLENME
11.Kısım Üçüncü Ek: YAPILMIŞ İSTİ’DÂD
11.Kısım Dördüncü Ek: TABÎAT
11.Kısım Beşinci Ek: TE’SİR EDEN VE TE’SİRİ KABÛL EDEN
11.Kısım Altıncı Ek: HALKEDİLİŞİN BAŞLANGICI
11.Kısım Yedinci Ek: HALKEDİLİŞ AŞAMALARI
11.Kısım Sekizinci Ek: SEMÂVÂT VE ARZ’IN HALKEDİLİŞİ
11.Kısım Dokuzuncu Ek: SEMÂVÂT VE ARZIN HALKEDİLİŞ AŞAMALARI
11.Kısım Onuncu Ek: DİĞER ŞEHÂDET ÂLEMLERİ
11.Kısım Onbirinci. Ek: ÂDEM’İN HALKEDİLİŞİ
12.Kısım Birinci EK: İNSÂN-I KÂMİL
12.Kısım İkinci EK: AYNI OLUŞ VE GAYRI OLUŞ
13.Kısım: VÜCÛT MERTEBELERİNİN ÖZETLENMESİ
14.Kısım: RESÛLLERİN İRSÂLİ (GÖNDERİLMESİ)
15.Kısım: ŞERİATLARIN FARKLI OLUŞU
16.Kısım: DÎN
17.Kısım: ÖLÜM
18.Kısım: BERZAH
19.Kısım: KIYÂMET
20.Kısım: CENNET VE CEHENNEM
SONUÇ
ÖNSÖZ
Âdemiyye Kelimesindeki “İLÂHİYYE HİKMETİ” Fassı
1 Âlem aynasının cilâsı ÂDEM
2 Âlem sûretinin bâzı kuvvetleri MELEKLER
3 Rûhlarını kabûl edici olan âlem sûretleri
4 Hakk için gözbebeğiİNSAN ve HALİFE
5 Hem ezeli, hem ebedi, hem sonradan meydana gelen
6 Hazinelerin Mührü İnsânı Kâmil
7 Allah Teâlânın sana nasihatı, meleklerin azarlanması.
8 “Ya Rab, sen yeryüzünde fesât çıkaran kimseyi mi halk edeceksin?”
9 Şimdi biz nasıl “kesin olarak bu böyledir” iddiasında bulunalım?
10 Küllî husûsların mevcûtlara bağıntısı
11 Şimdi bu idrak edilebilir hakîkatte görecelik ortaya koyan şeye dikkat et!
12 Kadîm ile sonradan olanın vücudu arasındaki irtibat
13 Kendisini meydana getiren var ediciye ihtiyac irtibâtı ile bağlı oluşu
14 Biz kesinlikle biliriz ki, muhakkak bir farklılık vardır
15 “Evvel” ve “Âhir”
16 “İki el”
17 “Ben onun işiteni ve göreni olurum”
18 “O,âlemden her bir mevcûtta,bu mevcûdun hakîkatinin talep ettiği kadardır.
19 Hepsi muhtaçtır; hiçbiri ihtiyaçsız değildir
20 “ittekû rabbekum” yâni “Rabb’inizden sakının”
21 Bu kitapta emânet ettiğimiz şey, müşâhede ettiğim şeydendir
22 Ve bana belirtilen şey indinde durdum.
Şîsiyye Kelimesindeki “NEFSİYYE HİKMETİ” Fassı
1 Zâti lütûflar ve isimlerin lütûfları
2 Kabul edici yönünden lütûflar
3 Ve söz lisânı ile isteyenler iki sınıftır
4 İsteyeni istemeye sevk eden şey sebebiyle ilâhi lütûflar
5 Lütûfların çabukluğuna ve gecikmesine sebep olan şey
6 Lütufların “bâzısı da isteme ile olmaz”
7 Mutlak hamd ancak söz ile geçerli olur
8 İsti’dâd, isteğin en derini ve gizlisidir.
9 Allah’ın ilminin ona nereden hâsıl olduğunu bilir.
10 Kader sırrına vâkıf olan sınıf iki kısım üzerinedir.
11 Hakk’ın a’yânı sâbiteye yokluk hâlinde olan bilişi
12 “Hatta na’leme” (Muhammed, 47/31), / yânî “Tâ ki biz bilelim”
13 Tenzîh edenin gâyesi sonradan oluşu, ilimde, ilişkilendirmek için kılmasıdır
14 Zâti lütûflar ebeden olmaz, ancak ilâhî tecelliden olur.
15 Allah Teâlâ, zâtî tecellisi için, bir örnek olarak gösterip onu tâyin etti
16 Bundan daha yükseği aslâ vâki’ değildir
17 “İdrâkin idrâkinden acz, idrâktir”
18 Velâyet
19 “Evliyânın sonuncusu bir yönden aşağıdadır ve bir yönden yukarıdadır.”
20 Nübüvvet, kerpiçten bir duvar ile temsîl olundu.
21 “Rabb’imi Rabb’imle bildim”
22 “Ben peygamber idim; halbuki Âdem su ile çamur arasında idi”
23 Resûllerin sonuncusu velî ve resûl ve nebîdir.
24 Şefâat kapısının fethi
25 Rahmân ismi ancak şefâat edicisinin şefâatinden sonra şefâat etti.
26 Ve isimlerin lütûflarına gelince
27 “Mâsûm ve lütûfta bulunulmuş ve korunmuş”
28 Hazînelerin hâzinedârı oluşu yönüyle veren, Allah’dır.
29 Ve o hakîkat ki, isim onunla diğer isimden ayrılır
30 Hazreti ilâhiyyede, aslâ tekrar eden bir şey yoktur
31 Bundan dolayı zıtlar ile vasıflanmayı kabûl eder.
32 Kişiye kendisinin hâricinden hiçbir lütûf ulaşmaz.
33 Bir kimsede kendi nefsinden gayrı bir şey yoktur.
34 Alışılmışın dışında olarak sağ, sağa karşılık olur ve terslik ortaya çıkar.
35 Bâzıları Allah üzerine hikmete aykırı olan şeyi câiz gördüler.
36 Ve bizden tahkik ehli, imkânı isbât eder;
37 Şit’in sırlarını taşıyıcı türden çocukların sonuncusu
38 Kıyâmet ancak insânların şerlileri üzerine kopar.
39 Mesnevîi Şerîf kırmızı başlıklar
Nûhiyye Kelimesindeki “SUBBÛHİYYE HİKMETİ” Fassı
1 Giriş Bölümü
2 Cenâbı İlâhî’de tenzîh, sınırlama ve kayıtlamanın ayn’ıdır
3 Câhil veyâhut kötü edeb sâhibi olarak tenzih eden.
4 Şeriât lisânı genele ilk anda anlaşılacak ifâdeler üzere söyler.
5 Hak, mânâ yönüyle, zâhir olan şeyin rûhudur.
6 Öyle ise Hakk’ın sınırının olması mümkün değildir
7 Ve Hakk’ı tenzîh etmeyip teşbîh eden kimse de böyledir
8 Ve Hakk’ın mârifetinde tenzîh ve teşbîh arasını birleştiren
9 “Nefsine ârif olan kimse, muhakkak Rabb’ine ârif oldu”
10 Ve âlemin sûretinden Hakk’ın ayrılması aslâ mümkün değildir.
11 “El hamdu lillâhi rabbil âlemîn” (Fâtiha, 1/1)
12 Tenzîh ile kâil olur isen kayıtlayıcı, teşbîh ile kâil olursan sınırlayıcı
13 Ve eğer sen ikisiyle birlikte kail olursan doğruya sevkedici olursun
14 Çiftlik ile kâil olan, ortak isbât edici, teklik ile kâil olan tevhid edici
15 Sen iki kılıcı isen, teşbîhten sakın. Tek kılıcı isen, tenzîhten sakın
16 Şimdi sen O değilsin, belki sen O’sun;
17 “Leyse ke mislihî şey’un”/“ve huves semîul basîr”
18 Eğer Nuh, kavmi için iki dâvet arasını birleştirseydi,
19 Oysa emr, Kur’ân’dır, Furkân değildir.
20 Muhammedî dîn teşbîh ve tenzîh emrini bir emirde topladı
21 Furkân’dan dolayı onların bâtınları nefret etti; onların firârını artırdı
22 Bunun için parmaklarını kulaklarına tıkadılar ve elbiselerine büründüler.
23 Bunun için insânlar âlimi billâh ve âlimi billâh olmayanlar olarak ayrıldı
24 Mülk Allah içindir ve Allah onların vekîlidir.
25 “Ve büyük bir mekr ile mekr ettiler.”
26 Allah’a dâvet, onun hüviyyeti yönüyle değil, ancak isimleri yönüyledir.
27 Senin Rabb’in ancak ona ibâdet etmenizi kazâ etti, yânî hükmetti”
28 Her bir mâbûdda Allâh’ın gayrisine ibâdet olunmadı.
29 Ve âbidin âlâsı, onda ulûhiyyet yâni ilâhlık hayâl etmedi.
30 “Yâ Rab, benim hayretimi sende arttır!”
31 Ve devr hareketi sâhibi için başlangıç yoktur
32 “Ve izel bihâru succiret.”“Ve denizler tutuşturulduğu zaman” (Tekvîr,81/6)
33 “Rabbim, yeryüzünde kâfirlerden devreden bir kimse bırakma” (Nûh,71/26)
34 “İn tezerhum yudıllû ıbâdeke ve lâ yelidû illâ fâciren keffârâ” (Nûh,71/27)
35 Örtülmüş olan şeyi aşikâr ederler. Onu açığa çıktıktan sonra da örterler.
36 Rabbim, beni, annemi, babamı ve evime mü’min olarak girenleri (Nûh,71/28)
37 “Herşey helâk olucudur, ancak O’nun vechi hariç” (Kasas, 28/88)
İdrîsiyye Kelimesindeki “KUDDÛSİYYE HİKMETİ” Fassı
1 Giriş Bölümü
2 “Ve refa’nâhu mekânen aliyyen”“Ve onu, yüksek bir mekâna kaldırdık.”(19/57)
3 Ve mekânet ulüvvüne gelince, o bizim için, yâni Muhammedîler içindir.
4 Amel mekânı taleb eder. İlim ise mekâneti yâni rütbeyi taleb eder.
5 Halîfe oluş ile olan ulüvv, zâti ulüvv olsaydı, her insan için olur idi.
6 O’nun ulüvvü, kendi nefsi içindir.
7 Allah onu zıtlar arasında toplamakla,onun üzerine onunla hükmetmekte bilinir
8 Zâhir “ben” dediği zaman, Bâtın hayır, der.
9 Bir, lâzımdır ki sayıyı inşâ etsin. Şu halde sayı, bir sebebiyle zâhir olur
10 İş budur ki, Hâlık mahlûktur. Ve yine iş budur ki, mahlûk Hâlık’tır.
11 Şimdi o nefsinin dışında bir şeyi boğazlar görmedi.
12 Şimdi “tabîat” kimdir ve ondan açığa çıkan kimdir?
13 Oysa onun üzerine ancak tecellî ettiği “ayn” hükmeder.
14 Benim dediğim şeyi bilen kimsenin basîreti değersiz olmaz.
15 O vech ile ki, ondan bir nitelikte onu dışlamak mümkün olmaya.
16 Ve ammâ hâssaten “Allah” ismi ile isimlendirilenin gayrısı
17 Muhakkak her bir isim zâta ve kendisi için konulan mânâya delâlet eder
18 Ve sıfât ile olan ulüvv böyle değildir.
İbrâhîmiyye Kelimesindeki “MÜHEYYEMİYYE HİKMETİ” Fassı
1  Giriş Bölümü
2  İbrâhîm Halîl a.s.ın “halîl” ile isimlendirilmesi;
3  Bu sebepten dolayı Halîl’e “halîl” denildi
4  Nasıl ki renk, renkli bir şeyde mütehallil olur yâni karışır ve açığa çıkar
5  Yâhut İbrâhîm’in sûretinin vücûduna Hakk’ın karışmasından dolayıdır.
6  Hakk’ın sıfâtlarının hepsi, mahlûk için sâbittir.
7  Ve işlerin hepsi Hâkk’a döner.
8  Edilgen şey zâhir ve etken şey bâtın ve örtülüdür.
9  Şimdi eğer Hak zâhir olacak olursa, halk onda örtülü ve bâtındır.
10  Bundan dolayı biz ilâh ediniciliğimiz ile ilâhı ilâh kıldık.
11  “Allah âleme bakılmaksızın bilinir” diye iddiâ ettiler.
12  Âlem, a’yânı sâbitesinin sûretinde Hakk’ın tecellîsinden başka değildir.
13  Hak, bu aynların hakîkatleri ve halleri dolayısıyla sûretlenmiş olur.
14  Ve bâzımız bâzımızı ârif olur. Ve bâzımız bâzımızdan ayrılmış olur
15  Bâzımız bu bilmenin,aynlarımızın vermesi sebebiyle, Hak’ta olduğunu bilir.
16  Ve iki açılım ile berâber Hak bizim üzerimize, ancak bizim ile hükmeder.
17  Perdeli olanların üzerine Allah için apaçık delîl sâbittir.
18 “Eğer O dileseydi, elbette hepinize hidâyet ederdi”sözünün ne faydası vardır
19  İşin, ne şey üzerine sâbit olduğunu idrâk etmesi için,basîret aynını açmadı
20  Hak dilemedi, onların hepsine hidâyet etmedi ve dilemez de
21  Böyle olunca, Hakk’ın dilemesi ahadiyyet üzere isâbet eder.
22  Bundan dolayı mü’minler çok ve keşf yâni açılım sâhibi olan ârifler az oldu
23  Bilinen makâmı olmayan bir kimse yoktur.
24  Ve senin üzerine olan hüküm, senin için sâbittir
25  Şimdi sen ancak nefsine hamd et ve ancak nefsini kötüle!
26  Sen hükümler ile O’nun gıdâsısın ve O vücûd ile senin gıdândır.
27  Şu kadar ki sen mükellef olarak isimlenirsin.
28  Şimdi Hak bana hamd eder; ben de Hakk’a hamd ederim.
29  Ve ben O’nu ârifim; bundan dolayı O’nu müşâhede ederim
30  Ve Hakk’ın maksadını bende tahkîk et!
31  Bunun için ziyâfeti sünnet ve âdet edindi
32  Oysa burada parça yoktur.
33  Biz, Hak içiniz. Nitekim delîllerimiz sâbit oldu. Ve biz,bizim içiniz
34  Mesnevî-i Şerîf kırmızı satırlar.
İshâkiyye Kelimesindeki “HAKKIYYE HİKMETİ” Fassı…………………………….……………..
1 Giriş Bölümü
2 Bu inâyet hangi ölçüdendir bilmem?
3 Şimdi mâdenlerden âlâ bir halkedilmiş yoktur.
4 Oysa hepsinin Hallâk’ını ârif olduğu,keşf ve delîllerin izâhı ile sâbittir.
5 İnsan akıl ile ve fikir ile veyâ îmân bağı ile kayıtlıdır
6 Çünkü, biz ve onlar ihsan makâmındayız.
7 Bizim sözümüze muhâlif olan söze bakma ve buğdayı çorak yere ekme!
8 Şimdi İbrâhîm a.s. rü’yâyı tâbîr etmedi.
9 “Kad saddakter ru’yâ” yânî “Sen rü’yâyı sâdık kıldın” dedi.
10 “Bu bahsedilen iş muhakkak açık bir belâdır” (Saffât, 37/106)
11 “Beni rü’yâsında gören uyanıklıkta beni gördü”
12 Hayâlde olduğu gibi, histe çıkarsa o rü’yâ için tâbîr yoktur
13 Allâh Teâla İbrâhîm a.s.’a işlediği ve ona dediği şeyde bize edebi öğretti
14 Vâhidi Rahmân için her bir mertebede sûretten gizli ve açık olan şey vardır
15 Gözlere tecellî ettiğinde akıllar, şartlandıkları delîller ile reddeder
16 Sâbit oldu ki, muhakkak kalb Hakk’a vâsi’dir.
17 Vûcûdu sonlu olmayan şeyi sen, vücûdunda halk edersin
18 Ârif,himmeti ile himmet mahallinin dışında olarak vücûdu oluşan şeyi halkeder
19 Gaflet, ne genelde ve ne de özelde aslâ genel değildir
20          Ehlullah böyle bir sırrın meydana çıkmasını dâimâ kıskanırlar ve örterler
21 “Biz kitapta hiç bir şeyden eksik bırakmadık”
22 Allah’tan sakınan için, Allah Teâlâ furkan kılar.
23 Şimdi sen, Rabb’in kulu ol; onun kulunun Rabb’i olma!
24 Mesnevi
İsmâîliyye Kelimesindeki “ALİYYE HİKMETİ” Fassı………………………………………….
1 Giriş Bölümü
2 Allâh ismiyle isimlendirilen, zât ile ahadî, isimler ile küldür.
3 Her bir mevcût için,Allâh’dan,hâs olarak onun Rabbinin dışında bir şey yoktur
4 O’nun ahadiyyeti potansiyel olan bütün isimlerin toplanmışlığıdır.
5 Rabb’i indinde kendisinden râzı olunandır.Kendisinden râzı olunan ise saîddir
6 “Muhakkak rubûbiyyet için bir sır vardır ve o da sensin”.
7 Hak her şeye halkını verdi.Bundan dolayı eksiklik ve fazlalığı kabûl etmez
8 Rabbi indinde marzî olduğunda,diğer kulun Rabbi indinde marzî olması gerekmez
9 Bunun için ehlullah, ahadiyyette tecellîyi men’ etti
10 Kendisinden râzı olunanın mutlaka râzı olunan olması geçerli olmaz.
11 “Ey nefis, Rabb’ine dön!” denilen her mutmainne nefs de bunun gibidir.
12 “Ey mutmainne nefs, benim cennetime gir”
13 Şu halde sen Rabb’in cennetine girdiğin zaman, “nefs”ine dâhil olursun
14 Sen kulsun ve sen Rab’sin; o kimse için ki, onun için onda sen kulsun
15 Böyle olunca, Allah kulundan râzı olucu oldu.
16 İki benzer birleşmezler; çünkü farklı olmazlar.
17 Şimdi Hakk’ın dışında bir şey bâkî kalmaz;
18 Bu, Rabb’inden onun vücûdu olmaktan haşyet eden kimseye mahsûstur
19 “Hüviyeti yönünden o, zâta ve onun hakîkatine delildir”
20 Sen Hakk’ı halktan soyutlamış olduğun halde, Hak tarafına bakma!
21 Senâ vaade sadâkat iledir, tehdide sadâkat ile değildir.
22 Tehdidin gerçekleşmesi olasılığı ortadan kalktı
23 Hakk’ın tehdidi için belirlenmiş bir “ayn” yoktur
24 Tatlılık tadından dolayı “azâb” olarak isimlendirilir.
Ya’kûbiyye Kelimesindeki “RÛHİYYE HİKMETİ” Fassı………………………………………….
1 “Dîn ikidir”
2 Fiiller bu nedenle “sonradan olan”dır.
3 Halk indindeki dînin faydası hakkında.
4 Zâhir lisânı ile dîn “karşılık”tır.
5 Onun sırrına ve bâtınına gelince “İlim ma’lûma tabîdir”
6 Hallerin sûretlerine bürünmüş olan Hakk’ın vücudundan gayrı bir vücûd yoktur
7 İşin aslında resûller onların hallerine hizmet ederler.
8 Resûller ve vârisleri Hakk hizmetinde,tabiât hizmetindeki tabîblere benzerler
9 Böyle olunca resûl tebliğ edicidir, başka değil.
10 “Festekım kema ümirte” yânî ”Emrolunduğun gibi istikamet üzere ol” (11/112)
11 “Ben, benim ile ve sizin ile ne işlenir olduğunu bilmem” (Ahkaf, 46/9)
12 Mesnevi
Yûsufiyye Kelimesindeki “NÛRİYYE HİKMETİ” Fassı………………………………………….
1 Hayâl hazreti de inâyet ehli hakkında vahyin başlangıcının ilkidir.
2 “Muhakkak insanlar uykudadırlar, öldükleri zaman uyanırlar”
3 On bir yıldızı ve güneşi ve ayı bana secde edici halde gördüm (Yûsuf,12/4)
4 Böyle olunca o Allâh’ın gölgesidir.
5 Ancak idrâk, Nûr ismi ile oldu
6 Oysa uzaklıktan başka bir sebep yoktur.
7 Hak, bize bir yön ile bilinendir ve diğer bir yön ile de mechûldür
8 Sen kimsin? Ve “hüviyet”in nedir? Ve Hakk’a nisbetin nedir?
9 Camın rengi, bakanın bakışında o nûrun sâflığına perde olur.
10 Bil ki, sen hayâlsin
11 O’nun isimleri için iki delîl oluş vardır
12 Kul huvallâhu ahad”
13 Hak, senin üzerine ve O’nun üzerine delîller olarak gölgeleri icâd etti.
14 “Ey insanlar, siz Allâh’a muhtaçsınız; ve Allah ganî ve hamîddir”
15 Mesnevi
Hûdiyye Kelimesindeki “AHADİYYE HİKMETİ” Fassı………….……………………………….
1 Giriş Bölümü
2 Allâh’a mahsûs sırâtı müstakîm vardır ki,herşeyde âşikârdır;gizli değildir
3 “Hiçbir hayât sâhibi yoktur; illâ Hak onun perçemini tutucudur”
4 Şimdi her yürüyen, Rabb’in doğru yolu üzerinde yürür.
5 Dalâlette oluş, nasıl ki geçici ise, ilâhî gazab dahî, öylece geçicidir.
6 Yol, ancak üzerinde yürümekle yol olur
7 Halk sana itaât edici olduğu zaman, Hak sana itaât edici oldu
8 Şimdi sen varlıkta konuşamayan bir mevcûd olmadığını görürsün
9 Ehlullah için ilâhi ilimler,kuvvetlerin farklılığı sebebiyle muhteliftir.
10 Ve bu ahadiyye hikmeti “ilmi ercül yânî ayakların ilmin”dendir
11 Rab, onların alınlarını tutar ve batı rüzgârı cehenneme sevk eder.
12 Uzaklık kalktı ve onların hakkında “cehennem”le isimlendirilmiş olan kalktı.
13 Hak, onlara bu lezîz zevkî makâmı, memnûn olma yönüyle vermedi
14 Ve ancak ölmüş olan görür; çünkü o perdesi kalkmış olandır.
15 İnsanlardan bâzısı üzerinde yürüdüğü yolu ve o yolun sonunu bilen kimsedir
16 Şimdi sen kimsin? Sen hakîkatini ve gittiğin yolu bil!
17 Hûd kavminin helâki
18 Şu kadar var ki, Allah Teâlâ, kendi nefsini “gayrılık” ile vasfetti.
19 Nebisi Hûd a.s.’dan kavmine olan söylemini, müjde için,bize tercüme etti
20 Allâh indinden aslâ sınırlamadan başka bir şey görmedik
21 Bundan dolayı Hak, her şeye zâtıyla muhafaza edicidir.
22 Benim vücûdum O’nun gıdâsıdır. Ve biz de O’na paraleliz ve mukabiliz.
23 Sizin nefsinize olan bağlantınızı ben sizden alırım.
24 Vakit olur ki sakınan kendi nefsini,sûreti ile Hakk’a koruma yapan olur
25 Elinden geleni göstermeyen, elinden geleni gösteren kimseyi geçemez.
26 Sınırlama olmasaydı sûretlerde Hakk’ın değişkenliğini,resûller haber vermezdi
27 Rabb’ı hakkında bir inanç lâzımdır ki, onun ile O’na dönsün
28 Bir inanışa sâhip olan, ancak nefsinde îcâd ettiği şeyle İlâh’a inanır.
29 Sakın,kendine mahsûs bir inanç ile kayıtlanma ve onun gayrını inkâr etme
30 “Ne tarafa dönerseniz orada Hakk’ın vechi zâhirdir” (Bakara,2/115)
31 Her ne kadar bâzısı âhiret yurdunda bir zaman şakî olursa da.
32 Mesnevi
Sâlihiyye Kelimesindeki “FÜTÛHİYYE HİKMETİ” Fassı………….……………………………….
1 Giriş Bölümü
2 Merkûb olan yânî binilmiş olan şeylerin âyâtı, âyâttandır.
3 İş, aslında “ferdiyyet” üzerine dayanmaktadır ve onun için üçleme vardır.
4 Şimdi üç, üçe karşılık oldu
5 Böyle olunca “var ediş”in aslı teslîs yânî üçleme üzere kâim oldu.
6 Ve onun misâli,biz âlemin sebebden olduğuna delîl getirmek istediğimizde
7 Bunun için Sâlih a.s.ın hikmeti, yalanlanması olmayan bir bildirim oldu
8 Ve bunun için Hak Teâlâ iki sınıf hakkında müjde ile söyleyici oldu
9 Kim bu hikmeti anlarsa ona hayır ve şerrin ancak kendinden geldiğini bilir
10 Uygun olmayan şey geldiğinde, nefsine der ki “Ellerin bağladı; ağzın üfledi”
11 Mesnevi
Şuaybiyye Kelimesindeki “KALBİYYE HİKMETİ” Fassı………………………………………….
1 Giriş Bölümü
2 Kalb,yânî ârifi billâhın kalbi,ilâhi rahmettendir ve ondan daha geniştir
3 Bundan dolayı öylece o kalbi doldurur
4 Hakîkatte Allâh’ın iki tecellîsi vardır.
5 İnanışlardaki Hak,mü’minin kalbi onun sûretine sığma yeri olan Hak’tır
6 “Yâ Rabb ilmimi arttır.”
7 Böyle olunca O tecellî edicidir ve tecellîyi kabûl edendir
8 Bir olan ayn’ın gayrı ayn yoktur.Böyle olunca nûrun aynı, zulmetin aynıdır
9 “Bunda, kalb sâhibi olan kimse için öğüt ve nasîhat vardır.” (Kâf, 50/15)
10 Kendi inanışında yalnızlığı üzere, inanışlarındaki ilâhtan yardımı kaldırdı.
11 Kalbin sûretlerde dönücülüğüyle, sûretlerde Hakk’ın dönücülüğünü bildi
12 Îman ehli,nebîleri ve resûlleri (aleyhimüsselâm) taklîd eden taklidçilerdir
13 Hayâl hazretine ve onun kullanımına dikkât çeker
14 Tâbî olunanlar, onlara tâbi’ olanlardan yüz çevirdiklerinde” (Bakara, 2/166)
15 Perde açıldığı zaman, her bir kimseye kendi inanışı yönüyle açılır
16 Ölümden sonra ilâhi bilgide olan terakkî.
17 Nefsini bu bilişle bilen kimse, muhakkak Rabb’ini bildi
18 Ve fikrî bakış ebeden ma’rifet vermez
19 “Onlar yeni halk edilişten şüphe içindedir” (Kâf, 50/15)
20 Keşif ehli, Allah Teâlâ’nın her nefeste tecellî ettiğini görürler.
21 Mesnevi’den
Lûtiyye Kelimesindeki “MELKİYYE HİKMETİ” Fassı…………………………………………….
1 Giriş Bölümü
2 Benim size kuvvetim olaydı veyâhut şiddetli bir rükûna sığınaydım. (11/80)
3 Hakîkatte ma’rifet, himmet için tasârruf etmeye izin vermez
4 İşte bu ve onun benzerleri, ârifi âlemde tasarrufdan men’eder .
5 Zayıflık ve âcizlik makâmı
6 Bundan dolayı Resûl, ona vahyolunan şey hükmü iledir.
7 Ve nezâketen tasarrufun terk edilmesi tercih kullanmaktır.
8 Ve bununla berâber resûl, zâhirde tasarrufu taleb etmez.
9 Ancak onlar kendi nefislerine zulmettiler,Allah Teâlâ onlara zulmetmedi
10 Ve böylece biz, onlara ancak dememizi, zâtımızın verdiği şeyi dedik.
11 Ey velî bu Lût kelimesindeki melkiyye hikmetini tahkîk et!
Uzeyriyye Kelimesindeki “KADERİYYE HİKMETİ” Fassı………………………………………….
1 Giriş Bölümü
2 Bil ki, “kazâ” Allâh’ın eşyâda hükmüdür. Ve “kader”,
3 Hücceti bâliğa ya’ni apaçık delîl Allah için sâbittir.
4 Her hâkim, hükmettiği şeyle ve hükmettiği şeyde üzerine hükmedilendir.
5 “Biz, o resûllerden bir kısmını, diğerlerinin üzerine fazîletli kıldık.”
6 Kader sırrı ilimlerin en üstün ve en büyüklerindendir.
7 O sebepten dolayı, Hak Teâlâ nefsini gazab ve rızâ ile vasıflandırdı
8 Geçişli ve geçişsiz hüküm.
9 Akıl işleri hakîkati üzere idrâk etmekte kusurludur.
10 Kâmil olan ilim.
11 “Eğer bu talepten vazgeçmezsen, ismini nübüvvet defterinden silerim”
12 Üzeyr a.s.’ın bu sözündeki tarzı, İbrâhîm a.s.’ın sözündeki tarz gibidir.
13 Böyle olunca bu kader sırrı ona verilmedi;
14 Kaderi Allah Teâlâ’dan başka bir kimsenin bilmesi muhâldir.
15 Netîcede kendisi için takdîr edilene bağlanır bir kudret istediğini bildik.
16 “Ben senden haber yolunu kaldırırım ve işleri sana tecellî üzere veririm.”
17 “Velâyet”, “Nübüvvet”, “Risâlet”
18 Bu hitâp özel rütbe olan nübüvvetin kaldırılması için vaîd ya’ni tehdît olur
19 Böyle olunca, Üzeyr a.s.‘ın sorusu, muhakkak makbûldür.
20 Fetret dönemi kişileri ve küçük çocuklar ve deliler için şerîat olunur.
21 Mesnevî’den Kırmızı Başlıklar
Îseviyye Kelimesindeki “NEBVİYYE HİKMETİ” Fassı………………………………………….
1 Allah’tan rûhtur
2 Rûhların özelliklerinden bir özellik
3 Cebrâil a.s’ın Hz.Meryem’e Îsâ a.s’ı üflemesi
4 Îsâ a.s’ın oluşumu
5 Îsâ a.s’ın tevâzu’u ve ölüleri diriltmesi
6 Allâh’ın hüviyeti Meryem oğlu Mesîh’dir,diyenler kâfir oldular
7 Îsâ a.s hakkındaki ihtilaf üzerine
8 “Kün! emri ve ma’nevî diriltme üzerine
9 Hak ol ve hálk ol! Allah ile Rahmân olursun
10 Nefesi rahmânî ve melekler hakkında
11 Sıcaklık Soğukluk Rutûbet ve Kuruluk Hakkında
12 “İki el” ve “Âlûn melekler” ve âlemi bilme hakkında
13 Abes görmekten rahat etmek
14 Îsevîyye Kelimesinin imtihân makâmında kâim olması
15 Âmirlik mertebesi ve me’mûrluk mertebesi hakkında
16 Rakîb ve Şehîd isimleri hakkında (Mâide, 5/117)
17 (Mâide, 5/118)
18  Duâ etme, isteme ve duânın kabûl edilmesi hakkında
Süleymâniyye Kelimesindeki “RAHMÂNİYYE HİKMETİ” Fassı………………………………….
1 Süleyman a.sın Belkıs’a mektubu hakkında
2 “Bahşedilen rahmet” ve “hakedilen rahmet” hakkında
3 Zâhir ve Âhir’in kul için; Bâtın ve Evvel’in Hakk için oluşu
4 Mülk üzerinde tasarruf hakkında
5 Hakedilen rahmetin kayıtlı; bahşedilen rahmetin mutlak oluşu
6 İlâhî sıfatların bir diğerinden üstünlüğü hakkında
7 Bütün eşyâda hayat oluşu hakkında
8 Önde olmayı hakedeni geride bırakmak hakîkatlere terstir.
9 İnsan sınıfının Cin sınıfına üstünlüğü hakkında
10 Tahtın mekânından yokluğu,Süleyman’ın yanında varlığı ânıdır
11 Süleyman a.s’ın ilmi ve içtihat verme hakkında
12 Vücûdun benzer oluşu ve sûretin aynı oluşu hakkında
13 Belkîs’in teslimiyeti ve Firavun’un teslimiyeti üzerine
14 İlâh emir ile olan istekler ve kişisel istekler üzerine
15 Bu âlem sûretlerinin hayâl oluşu ve te’vil gerektiği hakkında
Dâvûdiyye Kelimesindeki “VÜCÛDİYYE HİKMETİ” Fassı……….……………………………….
1  Dâvûd a.sın halîfeliği ve nebîlik ve resûllüğün ilâhî hibe oluşu
2  Şükretmek hakkında
3  Muhammed ve Dâvûd isimleri üzerine
4  Hak Teâlâ Hazretlerinin Dâvûd a.s.’a olan ni’metleri hakkında
5  Allah’tan olan halîfelik ve resûllerden olan halîfelik hakkında
6  Resûlullah s.a.v’in halîfe ta’yin etmeden vefâtının hikmeti
7  İçtihât ile kararlaştırılmış olan şerîat hükümleri hakkında
8  Âlemde işleyen her hükmün muhakkak Allah’ın hükmü oluşu
9  Meşiyyet irâde farkı ve itaâtsizliğin vâsıtalı emirlerde oluşu
10  Üst irâde emrinin fiilin “ayn”ının îcâdına yönelik oluşu
11  “Rahmetim gazabımı geçmiştir.”
12  Dâvûd a.s’a demirin yumuşatılmasının hikmeti
Yûnusiyye Kelimesindeki “NEFESİYYE HİKMETİ” Fassı………….……………………………….
1  Giriş Bölümü
2  Allah’ın kulları üzerine şefkat etmek ve kısâs hakkında
3  İnsanın ve ondan çıkan fiillerin zemmedilmesi hakkında
4  İnsânî oluşumun öldürülmeyip korunmasının sebebi
5  Cenâbı Hakk’ın zikredilmesi hakkında incelikler
6  Ölüm ve sonrası hakkında
7  Ölüm sonrası ateş ehlinin halleri hakkında
8  Bir olan tecellînin bakanın gözünde çeşitlenmesi
9  “İşlerin hepsi O’na dönücüdür”
Eyyûbiyye Kelimesindeki “GAYBİYYE HİKMETİ” Fassı……………………………………….
1  Hayâtın sudan yayılması ve arşın su üzerine yükselmesi
2  Alt ve üstün Cenâbı Hakk’a nispeti hakkında
3  İ’tidâl hakkında
4  Rızâ ve gazab hakkında
5  Hangi tarafa yönelirsen yönel ibâdetten ve kulluktan geri kalma
6  Şeytan hakkında ba’zı hakîkatler üzerine
7  Belâlara düşmenin ve onlara sabretmenin sırrı hakkında
8  Belâları uzaklaştırmak için sebeplere sarılmak hakkında
9  Sabır ve kazâya rızâ gösterme hakkında
10  Belânın kaldırılmasını istemekZekî ol,iyi anla!Söz bitti
Yahyâviyye Kelimesindeki “CELÂLİYYE HİKMETİ” Fassı……………………………………….
1 Yahyâ isminin hem özel isim oluşu hem de sıfatını bildirmesi
2 Söylemde önce Hakk’ı zikretmek hakkında
3 “Doğduğu ve öldüğü ve diri olarak ba’s olunduğu gün”
4 Yahyâ (a.s)’a olan selâm ile Îsâ (a.s)’ın kendisine olan selâmı
5 Hz.Meryem’in silkelemesiyle ağaçtan hurma düşmesinin hikmeti
6 Yahyâ (a.s)ın Îsâ (a.s) üzerine üstün olduğunu hayâl etme!Araştır!
Zekeriyyâviyye Kelimesindeki “MÂLİKİYYE HİKMETİ” Fassı………………………………….
1  Giriş Bölümü
2  Gazabın varlığı da Allah’ın gazaba olan rahmetindendir.
3  Ayn’ların vücûd buluşu ve ayn’ın şey oluşu hakkında
4  Rahmetin kendi nefsine kapsam oluşu
5  Bu kadar gazaba uğrayan şeyler vardır. Bunlar nasıl rahmet edilen olur?
6  Yok hükmünde olanın mevcûtta te’siri mes’elesi!!!
7  Allah’ın rahmetinin bütün varlığa sirâyeti
8  Bu hakîkat ile âhiret elemlerinden perdelenme.
9  İnançlarda mahlûk olarak tasarlanan Hakk’ın rahmetin bizzat eseri oluşu
10  Rahmet için talep sebebiyle eser oluşu
11  Hüküm hâlk edilmişlikle vasıflanmaz.Varlıksal vücûdu yoktur
12  Rahmetin Zât’ın aynı oluşu hakkında
13  Hakk’tan rahmet etmesinin her bir ilâhi isim ile istenmesi
14  Hak ediş yoluyla rahmete nâil olmak.
15  Bahşedilen rahmet ile rahmete nâil olmak.
İlyâsiyye Kelimesindeki “ÜNSİYYET HİKMETİ” Fassı………………………………………….
1  Melekî ve cismânî sûretler ile ünsiyyet hakkında
2  İlyâs, İdrîs a.s.’dır ki, Nûh’dan önce nebî idi.
3  Cenâbı İlyâs’ın soyut akıl kalıp salt rûh oluşu hakkında
4  Aklın ilâhî bilgide tenzîh ve teşbîh üzere olması hakkında
5  Vehim insanda çok büyük bir sultandır.
6  Tenzîhte teşbîh ve teşbîhte tenzîh ne demektir.
7  Sûretin hakîkatinin ve gereklerinin verdiği şeyin tecellîye bağlanması
8  “Allah” kelimesindeki işâreti anlamak.
9  Ünsiyyet hikmetinin rûhu ve özü; Etken ve edilgen.
10  Cenâbı Hakk’ın sûretlerde tecellîsinin değişkenliği
11  Etken ve edilgen i’tibârı ile Hak bir olan çoktur.
12  Aynanın sûretleri değiştirmesi; etken ve edilgenliği.
13  Sûretleri aynen yansıtan aynaya bak;ve ölüp yok olacağım diye panikleme;yiğit ol
14 Ve mâ remeyte iz remeyte ve lâkinnallâhe remâ” ifâdesindeki etken ve edilgenlik
15  Rabb’ın kulu veyâ aklın kulu olmak hakkında
16  Âhiret oluşumuna müşâhede ile vâkıf olanlar hakkında
17  İdrîs olan İlyâs’ın hikmetine vâkıf olmak hakkında
18  Tabîatın rahmânî nefesin aynı oluşu hakkında
19  Görülen şeyin aynını Allah’tan gayrı görmemek hakkında
Lokmâniyye Kelimesindeki “İHSÂNİYYE HİKMETİ” Fassı……….……………………………….
1  Hikmet ve ihsan hakkında
2  Hakk’ın hüviyyetinin vücûdumuzda gizli oluşu hakkında
3  Söylenilen hikmet ve söylenilmeyen hikmet hakkında
4  Ma’lûmun bilinenin belirsizlerin belirsizi olması hakkında
5  Cenâbı Hakk’ın latîf olmasının hikmeti hakkında
6  Cenâbı Hakk’ın habîr olmasının hikmeti hakkında
7  Bağıntılar zâtları ve hakîkatleriyle birdiğerinden ayrılırlar
8  Hz.Lokmân’ın hikmetinin tamamlanması ve daha tamı hakkında
9  Küçüklük mertebeleri ve zerre hakkında
10  Şirk koşmak ve “Allah diye çağırın veya Rahmân diye çağırın” hakkında
Hârûniyye Kelimesindeki “İMÂMİYYE HİKMETİ” Fassı………….……………………………….
1  Hârûn a.s için olan rahmetin nefeslerinden bir nefes
2  Benî İsrâil’in buzağıya tapması ve Hârûn a.s’ın rahmeti
3  Mûsâ a.s’ın Hârûn a.s’a öfkelenmesinin gerçek sebebi
4  Her insanın kalbi malının tarafındadır;siz mallarınızı semâda farz edin
5  Mûsâ as’ın buzağı heykelini yakıp,küllerini denize savurması
6  İki benzerin zıt oluşu; insâniyyet ve hayvâniyyet hakkında
7  Teshîr ya’nî itâat ettirme hakkında
8  Allah Teâlâ’ya her bir sûrette ibâdet olunmuş olmasının hikmeti
9  Ma’bûdun en büyüğü hevâ hakkında
10  İlmin tamamlanmasının dalâlet olan hayret ile oluşu
11  Ulûhiyyetin kendi ma’bûdunun mertebesi olduğunu hayâl etme
12  İbâdet edilen putların sûretini inkâr sûretiyle gözükmek
13  Resûl s.a.v’in da’vet ettiği ilâh hakkında
Mûseviyye Kelimesindeki “ULVÎYYE HİKMETİ” Fassı………………………………………….
1  “Ulvîyye Hikmeti”nin Mûsâ Kelimesine izâfesinin sebebi
2  Benî İsrâil çocuklarının Mûsâ as yüzünden öldürülmüş olmasının hikmeti
3  Küçüğün büyükte te’siri ve suyun risâleti
4  Mûsâ a.s’ın tâbût içine konulmasının ve deryâya salınmasının hikmeti
5  Cenâbı Hakk’ın âlemi âlemin sûreti ile idâre edişi hakkında
6  İlâhî hakîkatlerden cehâlet ölülüğünün ilim ile diri olması
7  Cenabı Hakk’ın tekliğinin akılda idrak edilir olması hakkında
8  Mûsâ a.s’ın Firavun ve eşi için göz nûru olup,faydasının dokunması
9  Mûsâ a.s’ın sâdece annesinin sütünü kabûlü ve şerîatlar ilmi
10  Anne hakîkatte emzirendir; onu doğuran değildir.
11  Mûsâ a.s’ın tutulduğu ilk belâ; Bir kıbtiyi öldürmesi.
12  Mûsâ a.s’ın sandıkta denize salınması / Hızır a.s’ın gemiyi delmesi
13  Mûsâ a.s’ın Mısır’dan firârı ve hubb-muhabbet hakkında
14  Görünüşteki sebebin en yakın sebep; esâsta muhabbetin sebep oluşu
15  “Ben sizden korktuğumdan dolayı kaçtım” / sözünün hikmeti.
16  İlâhî gölgeye sığınma ve nefsin fakr ile vasıflandırılması
17  Mûsâ as Allah’ın emirlerini unuttuğumuz zaman bize rahmetten dolayı gaflet etti
18  Mûsâ a.s ile cenâbı Hızır’ın ayrılığının hikmeti
19  Çok büyük bir ilâhî edeb ve nefsin onu kullanarak faydalanması insâf
20  Mûsâ a.s’ın resûllüğü ve halîfeliği hakkında
21  Firavun’un ilâhî mâhiyyetten soru sormasının hikmeti
22  Mûsâ a.s’ın cevâbındaki büyük sır
23  Mûsâ a.s’ın cevâbına Firavun’un tevhîd lisânı üzere olan hitâbı
24  Mûsâ a.s’ın sözlü delîllerden fiilî delîllere geçmesi
25  Mûsâ a.s’ın asâsını bırakması
26  Sihirbazların îmân etmesi
27  Bâtılın varlığının hikmeti ile kıdem ve sonradan olmaklık nispeti
28  Firavun’un işinin Allah Teâlâ’ya dönük olması hakkında
29  Can çekişenin kabzedilmesi. Âni ölümün kötü bir hâl oluşu
30  Ateş sûretinde tecellînin ve “innî enallâhu” sözünün hikmeti
Hâlîdiyye Kelimesindeki “SAMEDİYYE HİKMETİ” Fassı………………………………………….
1  Samed ve önceki berzah ve sonraki Berzah hakkında
2  Murâd edilen şeyin sâdece niyette kalışının mükâfâtı
Muhammedîyye Kelimesindeki “FERDİYYE HİKMETİ” Fassı…………………………………….
1 Ferdiyye hikmetinin tahsîsi hakkında
2  Âdem su ile balçık arasında iken o nebî idi
3  Resûl a.s.,Rabb’ine delîlin ilkidir.Cevâmi’u’lkelimdir
4  “Nefsine ârif olan, Rabb’ına ârif olur” hakkında
5  “Ben ona rûhumdan üfledim” sözündeki işin aslı hakkında
6  Ona benim kavuşmam kaçınılmazdır dedi,ona ölüm kaçınılmazdır, demedi
7  Madde bedendeki rutûbetten dolayı hayvâni rûhu ateş oldu
8  Onun sûreti üzere, diğer şahsı çıkardı;kadın ismini verdi
9  Erkek ile kadın ve insan ile Hak arasındaki münâsebet
10  Etken ve edilgen oluşu yönünden Hakk’ın müşâhedesi
11  Resûl a.s onlarda Hakk’ın müşâhedesinin kemâlinden dolayı kadına muhabbet etti
12  “Nisâ” kelimesi ve irâdî yöneliş ve ilâhî emir hakkında
13  Kadına bu ölçü üzerine olan muhabbet ilâhî muhabbettir.
14  “Sûret üzerine mahlûk olmak” hakkında
15  Kadının beşer türünün sûretleri üzerine öncelik kazanması
16  S.a.v. Efendimiz’in dişili eril üzerine gâlip kılması
17  Ve “güzel koku”nun hikmeti
18  “Gözümün nûru namazda kılındı” sözüne gelince